Contour 11 – een editie die een kleine wereld van verschil maakt.
1.
Contour is in ons land al 20 jaar een begrip als een biënnale voor bewegend beeld. Toen was dat een noodzaak omdat video een medium was in volle expansie; dat kan vandaag niet meer worden beweerd als men bijvoorbeeld de fair ‘Art Brussels’ afschuimt waar video, bewegend beeld en zelfs fotografie nog amper aan bod komen. Bewegend beeld is wel volop te zien in kunstcentra en vooral op biënnales. De productie kost geld; de overheden en de ‘betere’ galeries subsidiëren/komen tussen en de kunstenaars tonen en verkopen allerlei kunstzinnige afgeleiden zoals (niet altijd ter zake doende) tekeningen en (soms naar requisiet neigende) sculpturen om te (kunnen) overleven. Om die reden is het wellicht een goede zaak dat een biënnale zoals Contour opnieuw na een korte onderbreking opnieuw leven wordt ingeblazen. Het moet gezegd dat deze editie nr. 11 die het doet op 5 uitgelezen locaties in de historische stad Mechelen, die deze keer ‘curateel’ charmeert door een authentiek concept bedacht door de Portugese curator Sofia Lemos. Zij bracht een aantal prachtige werken bij elkaar in een in elkaar rollend stads-parcours waarvoor zij een zonderling intelligent essay schreef. Zij verhaalt/hertaalt hierin haar persoonlijk leven als vrouw en jonge moeder en vervlecht vervolgens dat particuliere in een begrijpelijk en meeslepend verhaal dat alsmaar verder uit-deint vanuit de subjectieve kern als actief en bewust be-levend persoon.
Zij verbindt de persoonlijk fysieke ‘overgangen’ van vrouw naar moeder met andere eenzaam-menselijke momenten zoals ouder worden en verlies van relaties en leven. In haar essay vermengt ze al dat persoonlijke met het als nietig mens ongrijpbaar ‘planetaire’, zodat het persoonlijke op een bijzondere manier in het licht komt van het politieke in casu ook de klimaat-, migratie- en identiteitsproblematiek
Centraal in haar betoog staat de notie het ‘imaginale’ als een “plek vol potentieel, waar verlangen en geleefde ervaring samenkomen, de waarneming verschuift, de tijd zich opnieuw ontvouwt en taal vorm krijgt aan de randen van het bewustzijn”.
Zij meandert in haar belangrijk essay – te koop als een goedkoop boekje dat dienst doet als catalogus – rond innovatieve ideeën van filosoof Henry Corbin en psycholoog James Hillman. Het is lezenwaardig hoe zij vanuit haar nauw aan het lijf ondervonden ervaringen bij het recente moederschap tot inzichten komt waarin haar leven interfereert met politiek en eco-ruimer bewustzijn en waarin al die verschillende en soms benauwende overgangen zich imaginaal nestelen in ‘mogelijke’ wereldbeelden die kunnen “zijn en worden”. Kortom het is uitzonderlijk dat een curator op zo een persoonlijke en wel-belezen leest een concept bedenkt dat niet als een ronkende illustratie de (kunst)wereld ingaat, maar een ander denken op gang brengt over de ‘perceptie’ van ons persoonlijk leven met dat van grotere verhalen waarin de onmacht van het grote gebeuren ons soms ‘oh zo’ machteloos parten speelt.
2.
De financieel gedwongen light-versie van deze eerste heropgestarte editie biedt het voordeel dat er uit noodzaak heel goed werd nagedacht over de locaties met als centraal contact- en startpunt de “Kunsthal” Mechelen – dat was de vroegere roemrijke “Garage” waar nu aan 5 kunstenaars onderdak wordt geboden. In de directe buurt is een architectenbureau de plaats van handeling voor een fantastische video en schuift de tweede ruimte van het meer en meer in het oog springende Antwerpse kunsthuis Tick Tack – Tack Tick (!!) in het voormalige en schitterende Notarishuis bij als een perfecte plek voor een bijzonder werk met meerdere projecties. De Stiltetuin is op de wandeling een regelrechte ontdekking en is deel van het haast idyllische privé-park dat aansluit bij het Aartsbisschoppelijk Paleis. De Noker tenslotte is een prachtige locatie met een lichtrijke vierkanten gaanderij die doorheen vele eeuwen tot op vandaag gelieerd blijft aan zorg voor de zwaksten. De puntgaaf uitgekozen locaties met uiteenlopende beladen maatschappelijke erfenissen en functies zijn de dna-onderbouw van deze biënnale; ze sturen het verhaal mee van plaats tot plaats. De locaties markeren allemaal ‘grenssituaties’ waarin de inhoud van de gebouwen een gedragen context verlenen aan kleine en grotere noden in ons peddelende leven.
3.
In vergelijking met andere zomerse en parcours-expo’s verdient Contour 11 een pluim voor de niet betuttelende informatie die in de vorm van een handige brochure in de handen wordt gestopt van het publiek. De lectuur-context van de werken dialogeert perfect met oog en oor van de bezoekers.
4.
Alle kunstwerken bespreken kan niet de bedoeling zijn in deze compacte tekst; maar zoals al geponeerd, wist Sofia Lemos wel een zinnige volgorde uit te stippelen tijdens een wandeling die een korte namiddag in beslag neemt. In de kunsthal valt meteen de monumentale bijdrage op van de Spaanse June Crespo wiens werk bestaat uit een soort opgepoft en in plooien gedrapeerd gordijn op een chassis dat zelfs doet denken aan een hoofdkussen van de betere soort. Het is een immens ding aan de muur dat denkbeeldig tot fysieke actie uitdaagt. Het is gemaakt van zilverkleurig textiel waarin de bezoeker vaagjes zichzelf ziet tegen een achtergrond van bewegingen die te maken heeft met het verkeer op de drukke (buiten)straat. Het is tegelijk een bizar en mooi ding waarin de waarneming van beweging zich subtiel manifesteert als een teken van actief en meteen verdampend persoonlijk én publiek leven. Dit zeer aanwezige werk als intro van Contour 11 doet (zelfs) denken aan recente installaties van Ann Veronica Janssens, Heimo Zobernig en aan die van Wolfgang Tilllmans waarin zilveren textiel transformeert in glinstering, afsluiting en/of projectiemiddel. Drie videowerken waarin persoonlijke relaties met voorouders, ouders en nabije mensen een extra laag krijgen via inhouden die handelen over de actuele problematieken waarrond de wereld letterlijk in brand staat, vormen de kern van de expo in de Kunsthal. Inhoudelijk is dat een merkelijk verschil met heel veel ‘activistische’ kunst van de laatste jaren, waarin de directheid van de problematiek als een slag in het gezicht terechtkomt van de toeschouwer.
De empathie vanuit de kunstenaar alsook de particuliere situatie van de mens in collectieve conflicten verdwijnen (dan) al te veel in generaliserende statements waarin dat fragiel individu verdwijnt. In de video’s van Yuyan Wang, Kivu Ruhorahoza & Christian Nyampeta en Tuan Andrew Nguyen zult u merken dat dit hier niet het geval is.
In de achterliggende grote, hoge ruimte van de Kunsthal is een bijzondere, abstracte installatie te zien én te ervaren van het Portugese duo Mariana Calo & Francisco Queimadela. Het is qua werk een buitenbeentje in Contour 11; het is een all over de ruimte immersief bewegend beeld rond een aantal op sokkel roterende schilderijen en hangende screens. Magische lantaarns, spiegels en licht- en videoprojecties prikkelen en laten onze perceptie doldraaien in een zachtjes kolkende “atmosfeer” van naar hemellichamen neigende én planetaire simulaties. Wondermooie visueel bewegende poëzie; middenin en met de nodige tijd ter plekke te ervaren!
Bij de DMVA architecten even verderop in de stad, loopt een meer dan sublieme “animatiefilm” van de Turkse kunstenaar Ozgur Kar, waarin een 2 benarde – aan een lijmlint vastklevende insecten finaal uitdraait op een ultieme liefdes-act. Deze in groot formaat geprojecteerde tragische scène charmeert door de pracht van de hit-felle kleuren alsook met de begeleidende muziek (Clara Rockmore) die het beeld in al zijn ‘metaforische’ facetten begeleidt en mentaal optilt. Die ervaring krijg je ook bij Tack Tick waar de Amerikaanse kunstenaar Gabriel Abrantes met zijn sublieme video “Bardo Loops” het publiek de stuipen op het lijf jaagt. Alles wat schrikbarend is in het leven en de wereld passeert de revue via figuurtjes die doen denken aan de ultrarechtse Ku Klux Klan. Harde woordwisselingen; nacht én ontij scenes – de kunstenaar zet de wereld in vuur en vlam; het publiek fungeert als waakvlam.
In De Noker zijn drie installaties te zien waarbij de autobiografische video van Lisa Spilliaert er zo wat uitknikkert in een al te oppervlakkige presentatie van een familieportret die de tijd van de kunst nauwelijks aanraakt. Dat is (altijd) wel hemelsbreed zo met de ingreep van de Frans-Brusselse Laure Prouvost die met het recente “Mère We Sea” (2025) excelleert in de gedachte van hoe actueel een installatie relevant wordt. Centraal hangt een soort enorme borst waarrond mobielen hangen die allemaal gelijken op de vorm van een vis. De uniek-hemelse mobielen zijn onder meer gemaakt van glas en draaien rond de moederborst als een carnaval van planeten in een onnoemlijk, vrolijk sterrenstelsel. Opzij als in een kring kan je luisteren naar geluid doorspekt met kinderstemmen die ‘moeders, grootmoeders oproepen als uitdrukkingen van alledaagse vormen van zorg; gelardeerd met allusies over het leven in zee”.
Laure Prouvost zorgt eens te meer voor een optillend moment binnen alweer een nieuwe tentoonstelling waaraan zij deelneemt.
Tot slot is de Stiltetuin dé verrassing op de contour11 toer ! Wat een mooie tuin die nu dankzij Contour 11 permanent toegankelijk blijft voor iedereen. Hier is werk te zien van de Mexicaanse kunstenaar Rodrigo Hernandez; een werk dat wordt aangekocht door de Stad Mechelen en vanaf nu behoort tot het stedelijk patrimonium. Het betreft twee met de hand onder het hoofd slapende bronzen koppen die op een afstand van elkaar, naar elkaar kijken. Ik citeer “Elk drukt een oor tegen de hand, op de rand van de slaap, terwijl hun ogen elkaar zoeken”. Op een persmoment vertelde de kunstenaar over het intieme moment na de slaap, als geliefden stilaan en opnieuw elkaar in de ogen kijken.
Het is haast een romantische voetnoot in een gewijde tuin waar al eeuwen kardinalen zich rijkelijk verpozen in een soort goed en wel van de wereld afgesloten groen paradijs.
5.
Tot slot, het slotwoord van het essay van Sofia Lemos waarin zij zichzelf en haar idee voor Contour 11 comprimeert.
“To look with the eyes of the heart is to recognise ourselves within that revelation – and, in turn, to allow the world to recognise itself through us”.
Luk Lambrecht
Nog tot 1 november
ww.w.contourbiennale.org
Poster un Commentaire